Ons Archief.

In ons archief hebben we een oude handwerkdoos vol handwerkjes, gekregen van  mevr. Betsy Werkman, vroeger woonachtig aan de Stadsweg 7. De doos komt uit de Christelijke basisschool en in het deksel staat de naam J. van Gennip. Wie zij was, is ons niet bekend.      Aangezien sommige werkstukjes veel ouder zijn dan de rest, is het de vraag of alles gemaakt is door dezelfde persoon.

archief2Handwerkonderwijs op de basisschool kent een lange geschiedenis. In de Lager Onderwijswet van 1857 werden de “nuttige handwerken voor meisjes” voor het eerst opgenomen als (niet verplicht) schoolvak. In 1878 werd handwerkonderwijs verplicht op school. De reden was het schoolverzuim onder meisjes tegen te gaan. Eerder gingen ze lang niet altijd regelmatig naar school. Ze bleven thuis om te helpen in het huishouden en 
’s middags gingen ze naar zogenoemde brei- en naaischolen om daar allerlei technieken te leren die in het huishouden van pas kwamen. Het handwerken werd zeer serieus genomen want onderwijzeressen op de brei- en naaischolen deden er al examen in en waren bevoegd om les te geven. 

Het maken van deze oefenwerkstukken bleef tot in de jaren ’60 van de vorige eeuw een vast onderdeel van het vak handwerken. In de handwerkdoos zitten b.v. 2 breilappen. Dit zijn smalle lange lappen waarin verschillende breisteken werden geoefend. Deze steken konden dan gebruikt worden bij het breien van b.v. truien en sokken. Ook zit er een versteldoek in de doos. Dit is een lapje katoen waar delen uit werden geknipt en deze gaten moesten vervolgens versteld worden met  stukjes van dezelfde stof. De doek in de versteldoos is effen maar in mijn lagere schooltijd moest ik er eentje maken van geruite stof en de ruitjes moesten precies tegen elkaar…. Alles met de hand… Wat een crime! Tot slot nog een wetenswaardigheid over de merklap. Het is een doek waarop de letters van het alfabet geborduurd werden. (Dit was een oefening voor het borduren van initialen op linnengoed). Deze traditie gaat terug tot de 16-de eeuw. De oudste bekende merklap dateert van 1572! Tot aan de tweede wereldoorlog zijn deze merklappen gemaakt. Daarna ging men over tot het vrij borduren van randjes en kantjes. De letters werden achterwege gelaten want het was niet langer gebruikelijk  het  linnengoed te voorzien van initialen.

archief1In de zestiger jaren veranderde het handwerkonderwijs. Nog steeds alleen bestemd voor meisjes maar men kwam tot het inzicht dat handwerken ook plezierig moest zijn. Er werden nu ook bruikbare dingen gemaakt zoals b.v. een inktlap, een ballennet en een foto-etuitje. De leerlijn van vroeger bleef echter uitgangspunt voor de handwerkonderwijzeres: er was een duidelijke opbouw wat betreft verschillende technieken, moeilijkheidsgraad en gebruik van materialen. Halverwege de jaren 70 zijn de vakken handenarbeid voor jongens en handwerken voor meisjes samengevoegd tot het vak handvaardigheid voor jongens en meisjes. De specifieke opleiding tot handwerklerares werd in 1989 opgeheven.

Elly Mooibroek